"Người dẫn đường" quan trọng của nông dân trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nông sản Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường và truy xuất nguồn gốc. Điều này đòi hỏi một hệ thống khuyến nông đủ mạnh để trở thành "người dẫn đường", giúp nông dân chuyển đổi phương thức sản xuất.

Khuyến nông không chỉ là lực lượng chuyển giao kỹ thuật mà còn đóng vai trò then chốt trong tái cơ cấu sản xuất - Ảnh minh họa

Định vị lại vai trò khuyến nông trong mô hình mới

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, lĩnh vực nông nghiệp – nông thôn đứng trước yêu cầu phải thích ứng nhanh, đặc biệt là hệ thống khuyến nông cơ sở. Đây không chỉ là lực lượng chuyển giao kỹ thuật mà còn đóng vai trò then chốt trong tái cơ cấu sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc kiện toàn hệ thống khuyến nông gắn với tổ chức bộ máy chính quyền 2 cấp không đơn thuần là sắp xếp lại nhân sự, mà là tái định vị vai trò của lực lượng này trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.

Theo mô hình mới, hoạt động khuyến nông cấp xã được đặt trong các trung tâm dịch vụ sự nghiệp công cấp xã và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo xã. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm đưa khuyến nông trở thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn chặt với quản lý nhà nước ở cơ sở, thay vì hoạt động mang tính hỗ trợ như trước.

Điểm nhấn của mô hình này là yêu cầu "3 bám": bám địa bàn, bám hộ dân và bám tổ nhóm sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc cán bộ khuyến nông không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn đồng hành cùng nông dân trong chuyển đổi sinh kế, tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, theo chuỗi giá trị và tiêu chuẩn quốc tế, vai trò của khuyến nông càng trở nên quan trọng. Đây là lực lượng trực tiếp giúp nông dân tiếp cận quy trình sản xuất an toàn, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Một trong những điểm sáng của hệ thống khuyến nông thời gian qua là sự phát triển mạnh của các tổ khuyến nông cộng đồng. Hiện nay, cả nước đã thành lập được 5.187 tổ với 47.493 thành viên, trở thành "cánh tay nối dài" của ngành nông nghiệp tại cơ sở.

Các tổ này đóng vai trò trực tiếp "cầm tay chỉ việc", hỗ trợ nông dân tổ chức sản xuất theo chuỗi, hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, tuân thủ quy trình kỹ thuật, tiếp cận tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, đồng thời kết nối với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm.

Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, mô hình tổ khuyến nông cộng đồng đã góp phần hình thành các vùng sản xuất tập trung, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang lan rộng, lực lượng này còn hỗ trợ nông dân tiếp cận các nền tảng số, thương mại điện tử, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo đánh giá của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, khuyến nông hiện đại không chỉ dừng ở chuyển giao kỹ thuật mà cần trở thành hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp, bao gồm tư vấn kinh doanh, quản lý rủi ro và phát triển thị trường. Đây cũng là xu hướng mà Việt Nam đang từng bước tiếp cận.

Yêu cầu cấp thiết: kiện toàn và chuyên nghiệp hóa

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, hệ thống khuyến nông cơ sở vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tổ chức.

Tại Quảng Trị, chị Hoàng Thị Huyền Trang – cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Triệu Bình – cho biết, khuyến nông chỉ là một phần nhỏ trong tổng thể nhiệm vụ của trung tâm. Cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực như văn hóa, thể thao, thu phí chợ… nên không có điều kiện tập trung chuyên sâu cho hoạt động chuyên môn.

Tương tự, anh Trần Xuân Niệm, cán bộ khuyến nông tại xã Gio Linh chia sẻ, địa bàn rộng nhưng nhân lực mỏng khiến việc triển khai các hoạt động khuyến nông gặp nhiều hạn chế. Đặc biệt, việc kết thúc chính sách hỗ trợ khuyến nông cơ sở trong thời gian tới càng làm gia tăng áp lực.

Không chỉ thiếu nhân lực, nhiều địa phương còn gặp khó khăn về kinh phí, cơ chế hoạt động và chính sách đãi ngộ. Điều này khiến đội ngũ khuyến nông viên khó yên tâm công tác lâu dài, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ cung cấp cho nông dân.

Ông Nguyễn Hữu Ngọc, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết, đơn vị hiện chỉ có 38 biên chế, trong khi địa bàn rộng, nhu cầu hỗ trợ của nông dân ngày càng cao. "Nếu không có hệ thống khuyến nông đồng bộ từ tỉnh đến xã, kết hợp với lực lượng khuyến nông cộng đồng, rất khó để đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay", ông Ngọc nhận định.

Trước những thách thức trên, việc kiện toàn hệ thống khuyến nông cơ sở được xác định là nhiệm vụ cấp bách. Theo chỉ đạo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam, các địa phương cần nhanh chóng rà soát, củng cố tổ chức, đảm bảo đủ nhân lực và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ.

Trong kỷ nguyên mới, khuyến nông được định vị với sáu vai trò trọng tâm: cầu nối kinh tế – thị trường, cầu nối chính sách, cầu nối giảm nghèo bền vững, cầu nối cộng đồng, cầu nối môi trường sinh thái và cầu nối khuyến nông số.

Điều này cho thấy, khuyến nông không còn là hoạt động đơn lẻ mà trở thành một hệ thống tích hợp, kết nối đa chiều giữa nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân.

Khuyến nông không chỉ là "người truyền đạt kỹ thuật" mà phải trở thành "người dẫn đường", giúp nông dân tiếp cận mô hình sản xuất mới, tham gia sâu vào chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Việc kiện toàn hệ thống khuyến nông trong mô hình chính quyền 2 cấp vì thế không chỉ mang ý nghĩa tổ chức bộ máy, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững.

Như nhấn mạnh của Thứ trưởng Trần Thanh Nam, trong giai đoạn tới, khuyến nông phải là lực lượng dẫn dắt nông dân thích ứng với yêu cầu hội nhập sâu, cạnh tranh cao và biến động khó lường của thị trường. Khi đó, khuyến nông sẽ thực sự trở thành "đòn bẩy" thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân.

Đỗ Hương

(theo baochinhphu.vn)

Nguồn: https://baochinhphu.vn/nguoi-dan-duong-quan-trong-cua-nong-dan-trong-ky-nguyen-moi-10226032008562762.htm